Disk Space Management

Task 21 — Disk Space Management

არქიტექტურა

flowchart TD
    DISK["💾 Disk Space — 23.4GB"]

    subgraph ANALYSIS["🔍 ანალიზი"]
        DU["du -ah /\nდიდი დირექტორიების პოვნა"]
        DF["df -h\nთავისუფალი სივრცის შემოწმება"]
    end

    subgraph CLEANUP["🧹 გასუფთავება"]
        FIND["find ... -mtime +30 -delete\nძველი ფაილების წაშლა"]
        JOURNAL["journalctl --vacuum-time=2d\nსისტემური ლოგების გასუფთავება"]
        APT["apt autoremove / clean\nAPT cache-ის წაშლა"]
    end

    DISK --> ANALYSIS
    ANALYSIS -->|"პრობლემების იდენტიფიკაცია"| CLEANUP
    CLEANUP -->|"df -h — შედეგის შემოწმება"| DISK

დისკის მოხმარების ანალიზი

ტოპ 10 ყველაზე დიდი დირექტორია/ფაილი

ყველაზე დიდი დირექტორიების პოვნა სანამ რამეს წაშლი, უნდა გაარკვიო, სად არის "დამალული" დიდი მოცულობის ფაილები. ამისთვის გამოიყენება du (Disk Usage) ბრძანება.

sudo du -ah / | sort -rh | head -n 10

ფლაგი	დანიშნულება
-a	ყველა ფაილი და დირექტორია (არამხოლოდ დირექტორიები)
-h	ადამიანისთვის გასაგები ფორმატი (GB, MB, KB)
sort -rh	დახარისხება ზომის მიხედვით, დიდიდან პატარისკენ
head -n 10	მხოლოდ პირველი 10 შედეგი

9.6G    /
4.1G    /swap.img
3.7G    /usr
2.1G    /usr/lib
1.8G    /var
1.4G    /var/lib
606M    /var/lib/containerd
557M    /usr/lib/firmware
556M    /usr/libexec
497M    /var/lib/docker

რას გვეუბნება ეს მონაცემები

სერვერის 23.4GB დისკიდან 9.6GB არის გამოყენებული. აი როგორ ნაწილდება:

რა	ზომა	განმარტება
/swap.img	4.1G	Swap ფაილი — RAM-ის „გაფართოება" დისკზე
/usr/lib	2.1G	სისტემური ბიბლიოთეკები და პაკეტები
/var/lib/containerd	606M	Docker container runtime-ის მონაცემები
/usr/lib/firmware	557M	Hardware firmware ფაილები
/var/lib/docker	497M	Docker images, volumes, layers

💡 /proc/... შეცდომები ნორმალურია — ეს ვირტუალური ფაილური სისტემაა და პროცესები იცვლება du-ს მუშაობის დროს.

ყველაზე დიდი დირექტორიების მოცულობა

k@devserver:~$ sudo du -ah / | sort -rh | head -n 10
du: cannot access '/proc/147776/task/148287/fd/120': No such file or directory
du: cannot access '/proc/147776/task/148287/fdinfo/122': No such file or directory
du: cannot access '/proc/147776/task/148298/fd/133': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/task/158262/fd/4': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/task/158262/fdinfo/4': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/fd/3': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158262/fdinfo/3': No such file or directory
du: cannot access '/proc/158332': No such file or directory
9.6G    /
4.1G    /swap.img
3.7G    /usr
2.1G    /usr/lib
1.8G    /var
1.4G    /var/lib
606M    /var/lib/containerd
557M    /usr/lib/firmware
556M    /usr/libexec
497M    /var/lib/docker

ძველი ფაილების პოვნა და წაშლა

ჯერ ნახვა (უსაფრთხოებისთვის)

sudo find /var/log -type f -mtime +30

/var/log/bootstrap.log
/var/log/btmp
/var/log/faillog
/var/log/landscape/sysinfo.log

ფლაგი	დანიშნულება
-type f	მხოლოდ ფაილები (არა დირექტორიები)
-mtime +30	ფაილები რომლებიც 30 დღეზე მეტია არ შეცვლილა

შემდეგ წაშლა

sudo find /var/log -type f -mtime +30 -delete

⚠️ ყოველთვის ჯერ -delete-ის გარეშე გაუშვით რომ ნახოთ რა წაიშლება. -delete ფლაგი შეუქცევადია — Recycle Bin არ არსებობს.

k@devserver:~$ sudo find /var/log -type f -mtime +30
/var/log/bootstrap.log
/var/log/btmp
/var/log/faillog
/var/log/landscape/sysinfo.log

sudo find /var/log -type f -mtime +30 -delete

სისტემური ლოგების (Journald) გასუფთავება

systemd-journald არის Ubuntu-ს ლოგირების სისტემა. დროთა განმავლობაში ლოგები დიდ ადგილს იკავებს.

დროის მიხედვით

sudo journalctl --vacuum-time=2d

ტოვებს მხოლოდ ბოლო 2 დღის ლოგებს, დანარჩენს შლის.

ზომის მიხედვით

sudo journalctl --vacuum-size=500M

ლოგებს ამცირებს 500MB-მდე, ძველიდან იწყებს წაშლას.

💡 ლოგების მიმდინარე ზომის სანახავად: journalctl --disk-usage

---

APT Cache-ის გასუფთავება

პაკეტების ინსტალაციის შემდეგ .deb ფაილები cache-ში რჩება. ასევე, dependency-ად დაინსტალირებული პაკეტები შეიძლება აღარ იყოს საჭირო.

sudo apt-get autoremove    # გამოუყენებელი პაკეტების წაშლა
sudo apt-get clean         # გადმოწერილი .deb ფაილების წაშლა

ბრძანება	რას აკეთებს
autoremove	შლის პაკეტებს რომლებიც სხვა პაკეტის dependency-ად დაინსტალირდა და აღარ არის საჭირო
clean	შლის /var/cache/apt/archives/-დან ყველა გადმოწერილ .deb ფაილს

💡 apt-get autoclean — clean-ის „რბილი" ვერსია: შლის მხოლოდ მოძველებულ .deb ფაილებს, აქტუალურს ტოვებს.

---

შედეგის შემოწმება

df -h

ფლაგი	დანიშნულება
-h	ადამიანისთვის გასაგები ფორმატი

df აჩვენებს თითოეული mounted ფაილური სისტემის სრულ/გამოყენებულ/თავისუფალ სივრცეს.

---

სასარგებლო ბრძანებების შეჯამება

ამოცანა	ბრძანება
თავისუფალი სივრცე	df -h
დიდი დირექტორიების პოვნა	sudo du -ah / \| sort -rh \| head -n 10
კონკრეტული დირექტორიის ზომა	du -sh /var/log
ძველი ფაილების პოვნა	sudo find /path -type f -mtime +30
ძველი ფაილების წაშლა	sudo find /path -type f -mtime +30 -delete
ლოგების გასუფთავება (დრო)	sudo journalctl --vacuum-time=2d
ლოგების გასუფთავება (ზომა)	sudo journalctl --vacuum-size=500M
ლოგების ზომის ნახვა	journalctl --disk-usage
APT cache წაშლა	sudo apt-get clean
გამოუყენებელი პაკეტები	sudo apt-get autoremove

---

საბოლოოდ

„ჯერ ნახე, მერე წაშალე" პრინციპი

Linux-ში წაშლა შეუქცევადია. find ... -delete, rm -rf — არცერთს Recycle Bin არ აქვს. ამიტომ ყოველთვის ორ ნაბიჯად ვმოქმედებთ: ჯერ ვნახულობთ რა წაიშლება, შემდეგ ვშლით.

Swap ფაილი

ჩვენს სერვერზე ყველაზე დიდი ფაილი /swap.img (4.1GB) არის. Swap არის დისკის ნაწილი რომელსაც სისტემა RAM-ის ნაცვლად იყენებს როცა მეხსიერება არ ყოფნის. 7.76GB RAM-ით და 9.8% მოხმარებით swap-ი ფაქტიურად არ გამოიყენება, მაგრამ მისი წაშლა რეკომენდებული არ არის.

პროაქტიული vs რეაქტიული მენეჯმენტი

ამ Task-ში ხელით გავწმინდეთ დისკი. პროდაქშენ სერვერზე ეს ავტომატიზებული უნდა იყოს — მაგალითად cron job-ით რომელიც ძველ ლოგებს პერიოდულად წაშლის, ან logrotate-ით რომელიც ლოგ ფაილების ზომას აკონტროლებს. Netdata-ს (Task 20) შეუძლია alert-ის გაგზავნა როცა დისკის მოცულობა კრიტიკულ ზღვარს მიუახლოვდება.